Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) stanowi bazę dla ogrodowych kultywarów: Crispa z kędzierzawymi liśćmi (50-80 cm), Isla Gold o złocistożółtym ulistnieniu (60-70 cm) oraz kompaktowej Garden Treasure (30-50 cm). Wrotycz maruna (Tanacetum parthenium) wyróżnia się białymi kwiatami i zawartością parthenolidu. Wrotycz szkarłatny (Tanacetum coccineum) zachwyca efektownymi różowymi lub czerwonymi kwiatami. Wrotycz pospolity odstrasza kleszcze, komary i mszyce dzięki β-tujonowi, który stanowi około 70% olejku eterycznego; kwiatostany zawierają go do 1,5%. Wszystkie gatunki wymagają słonecznych i przepuszczalnych stanowisk.
Jakie są najczęściej spotykane gatunki i odmiany wrotyczu?
Wśród roślin z rodzaju Tanacetum znajdziemy zarówno kilka gatunków, jak i liczne kultywary, dopasowane do zróżnicowanych potrzeb ogrodników. Najbardziej znany jest wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare), który występuje dziko i stanowi podstawę wielu odmian ozdobnych oraz zielarskich.
W ogrodach najczęściej spotykane są kultywary takie jak
- crispa,
- isla gold,
- garden treasure.
Różnią się one przede wszystkim pokrojem, kolorem liści oraz wysokością, co pozwala dostosować je do różnych aranżacji. Na rynku dostępne są również wrotycz maruna (Tanacetum parthenium) oraz wrotycz szkarłatny (Tanacetum coccineum), nazywany także kaukaskim. Szczególnie ten ostatni przyciąga uwagę intensywnym, żywym kolorem kwiatów. Decydując się na konkretny gatunek lub odmianę, warto uwzględnić, czy roślina ma pełnić funkcję ozdobną, leczniczą czy może ochronną. W ten sposób łatwiej wybrać tę, która najlepiej sprawdzi się w naszym ogrodzie.
Wrotycz pospolity i jego popularne kultywary
Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) to wieloletnia roślina sięgająca od 60 do 150 cm wysokości. Jej ciemnozielone liście są pierzasto wycięte, a od lipca do września zdobi ją kwitnące żółte kwiatostany w formie koszyczków. Naturalnie można go spotkać na miedzach, skrajach lasów oraz wzdłuż dróg w całej Polsce, skąd często trafia do ogrodów jako atrakcyjna roślina ozdobna.
Wśród różnych odmian uprawianych najpopularniejsza jest Crispa (lub Crispum), rozpoznawalna dzięki kędzierzawym, pofałdowanym liściom i średniej wysokości od 50 do 80 cm. Warto również zwrócić uwagę na odmianę Isla Gold, której liście wiosną lśnią intensywnym, złocistym odcieniem, by latem przybrać limonkową barwę. Roślina ta zwykle mierzy od 60 do 70 cm. Wszystkie kultywary wrotyczu pospolitego wyróżniają się silnym, kamforowym aromatem, typowym dla tego gatunku, który skutecznie odstrasza owady.
Czym charakteryzuje się odmiana Isla Gold?
Odmiana Isla Gold wrotyczu pospolitego wyróżnia się nietypowym ulistnieniem, na wiosnę liście mają intensywny, złotawy odcień, który z czasem przechodzi w świeżą limonkę. Ten kolorowy akcent sprawia, że roślina wyraźnie odcina się od tradycyjnego zielonego tła ogrodu. Wysoka na około 60-70 cm, rozrasta się na szerokość około 45 cm, tworząc zwartą i efektowną kępę. W miesiącach letnich, lipcu i sierpniu, pojawiają się na niej żółte, spłaszczone koszyczki kwiatowe, które świetnie sprawdzają się jako dekoracja w bukietach.
Na bardziej żyznych glebach Isla Gold może rozrastać się zbyt bujnie, dlatego warto wybierać dla niej mniej zasobne podłoża lub regularnie ją przycinać. Ta odmiana jest odporna na mróz, co oznacza, że nie potrzebuje zimowego schronienia ani osłon. Dodatkowo, zachowuje wszystkie cenne olejki eteryczne charakterystyczne dla gatunku, dzięki czemu równie skutecznie odstrasza insekty jak wrotycz pospolity w swojej naturalnej formie.
Wrotycz Crispa o kędzierzawych liściach
Odmiana crispa wrotyczu pospolitego wyróżnia się wyraźnie pomarszczonymi, kręconymi liśćmi z delikatnie koronkowato powcinanymi brzegami, co odróżnia ją od typowego gatunku. Jej pierzasto złożone liście przypominają natkę pietruszki lub kopru.
Pędy są zwarte i wzniesione, osiągając od 50 do 80 cm wysokości. Latem pojawiają się żółte kwiaty zebrane w płaskie koszyczki.
Roślina ekspansywnie rozrasta się przez podziemne kłącza, dlatego warto kontrolować jej rozrost, na przykład sadząc ją w donicach zatopionych w ziemi. Intensywny zapach odmiany crispa przypomina aromat wrotyczu pospolitego, co sprawia, że skutecznie odstrasza owady i różnego rodzaju szkodniki.
Właściwości ozdobnej odmiany Garden Treasure
Odmiana garden treasure to kompaktowa roślina z grupy tanacetum, osiągająca wysokość od 30 do 50 cm. Tworzy gęste, kępkowate zarośla, które świetnie sprawdzają się na obrzeżach rabat czy w niskich nasadzeniach.
Jej kwiaty są pełne, intensywnie karminowe z żółtawym środkiem, pojawiające się od czerwca aż do września, co plasuje ją wśród roślin o najdłuższym okresie kwitnienia w tej grupie. Poza efektownymi kwiatami, dekoracyjne są także soczyste, głęboko powcinane liście, które przypominają ulistnienie kopru i dodają roślinie oryginalnego charakteru. Garden treasure dobrze znosi zimę w polskim klimacie, nie potrzebując dodatkowego okrywania. Roślina najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych, w przepuszczalnej, umiarkowanie żyznej i neutralnej glebie, gdzie obficie kwitnie i utrzymuje zwartą, atrakcyjną formę.
| Cecha | Informacje |
|---|---|
| Najczęściej spotykane gatunki | Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare), wrotycz maruna (Tanacetum parthenium), wrotycz szkarłatny (Tanacetum coccineum) |
| Popularne odmiany wrotyczu pospolitego | crispa, isla gold, garden treasure |
| Wysokość wrotyczu pospolitego | 60-150 cm |
| Wysokość wrotyczu maruny | 30-60 cm |
| Wysokość wrotyczu szkarłatnego | 20-60 cm |
| Kolor kwiatów wrotyczu pospolitego | Jasnożółty |
| Kolor kwiatów wrotyczu maruny | Białe płatki z żółtym środkiem |
| Kolor kwiatów wrotyczu szkarłatnego | Różowy lub czerwony |
| Zapach wrotyczu pospolitego | Intensywny, kamforowy |
| Zapach wrotyczu maruny | Łagodniejszy, subtelny |
| Zastosowanie wrotyczu pospolitego | Ozdobne, lecznicze, odstraszanie owadów (zawiera toksyczny β-tujon) |
| Zastosowanie wrotyczu maruny | Łagodzenie migren (zawiera parthenolid) |
| Odmiany do odstraszania kleszczy i komarów | Wrotycz pospolity oraz odmiany crispa i isla gold (duża zawartość olejków z tujonem) |
| Metody przygotowania ekologicznego oprysku | Wywar: 300 g świeżego lub 30 g suszonego ziela na 10 l wody, moczenie 24h, gotowanie 20 min, rozcieńczenie 1:5; Gnojówka fermentacyjna: 1 kg świeżego lub 100 g suszonego ziela na 10 l wody, fermentacja 2-3 tygodnie, rozcieńczenie 1:15 |
| Cele ekologicznego oprysku | Eliminacja mszyc, przędziorków, mączlików, pchełek ziemnych, larw owocówek |
| Ostrzeżenia przy stosowaniu preparatów | Unikać stosowania w pobliżu zbiorników wodnych i pasiek (może szkodzić pszczołom i organizmom wodnym) |
| Gdzie kupić nasiona i sadzonki | Specjalistyczne szkółki bylin, sklepy zielarsko-ogrodnicze online; odmiany Isla Gold i Crispa w sezonie marzec-maj; wrotycz szkarłatny na zamówienie |
| Metody rozmnażania | Podział kęp (najlepiej wiosna lub jesień) oraz siew (łatwy wrotycz pospolity i maruna); podział gwarantuje zachowanie cech odmian |
| Mniej popularne gatunki | Tanacetum parthenium Aureum (złocistożółte liście, 30-40 cm), Tanacetum haradjanii (srebrzystobiałe liście, ok. 20 cm, polecany na skalniaki) |
| Warunki uprawy mniej popularnych gatunków | Stanowiska słoneczne, odporność na suszę i ubogie gleby |
Czym różni się wrotycz pospolity od wrotyczu maruny?
Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) oraz wrotycz maruna (Tanacetum parthenium) należą do rodziny astrowatych, choć różnią się wyglądem, kolorem kwiatów i zastosowaniem. Wrotycz pospolity może osiągać od 60 do 150 cm wysokości. Charakteryzuje się pierzastymi, ciemnozielonymi liśćmi oraz żółtymi kwiatostanami bez białych języczków. Jego intensywny, kamforowy zapach jest bardzo charakterystyczny.
Z kolei wrotycz maruna, niższy, dorasta do 30-60 cm i ma łagodniejsze, lekko owłosione liście. Jego kwiaty przypominają margerytki z białymi płatkami otaczającymi żółte środki. Zapach maruny jest zdecydowanie subtelniejszy.
Maruna była wykorzystywana głównie do łagodzenia migren, co zawdzięcza obecności parthenolidu, seskwiterpenowego laktonu, którego w wrotyczu pospolitym nie znajdziemy. Wrotycz pospolity, ze względu na obecność toksycznego β-tujonu w olejku eterycznym, powinien być stosowany z dużą ostrożnością przy doustnym użyciu.
W ogrodzie rośliny łatwo rozpoznać:
- Wrotycz pospolity jest wyższy,
- Ma silniejszy zapach,
- Kwitnie tylko na żółto,
- Maruna jest niższa,
- Zdobią ją białe kwiaty z żółtym środkiem.
Jakie są rzadsze gatunki wrotyczu polecane do ogrodów?
Poza wrotyczem pospolitym i maruną, do ogrodów chętnie wprowadzane są także inne gatunki z rodzaju Tanacetum, głównie ze względu na ich atrakcyjny wygląd. Wrotycz szkarłatny (Tanacetum coccineum), zwany również kaukaskim, to bylina o intensywnie różowych lub czerwonych kwiatach,. Cieszy się popularnością jako kwiat cięty i kwitnie od czerwca do sierpnia.
Tanacetum parthenium Aureum to odmiana maruny charakteryzująca się złocistożółtymi liśćmi,. Które tworzą zwarte kępy osiągające zwykle 30-40 cm wysokości.
Z kolei Tanacetum haradjanii wyróżnia się srebrzystobiałymi, mocno powcinanymi liśćmi oraz niskim pokrojem,. Który sięga około 20 cm,. To gatunek szczególnie polecany na skalniaki oraz jako roślina okrajająca rabaty.
Wspólną cechą tych mniej popularnych gatunków jest odporność na suszę i ubogie gleby,. Co więcej, aby rozwijały się prawidłowo, potrzebują stanowisk słonecznych.
Wrotycz kaukazki
Wrotycz szkarłatny, nazywany także kaukaskim (Tanacetum coccineum), wywodzi się z Kaukazu oraz okolicznych terenów Azji, gdzie zasiedla górskie łąki. W przydomowym ogrodzie może osiągnąć od 20 do 60 cm wysokości, tworząc wzniesione pędy zakończone kwiatostanami o kolorze od delikatnego różu po intensywną purpurowo-karminową czerwień. Okres kwitnienia przypada na miesiące od czerwca do sierpnia, lecz po usunięciu przekwitłych części roślina często zawiązuje nowe pąki.
Najlepiej rozwija się na glebach gliniastych z domieszką próchnicy, które charakteryzują się umiarkowaną wilgotnością. Potrzebuje stanowiska dobrze nasłonecznionego. W odróżnieniu od wrotyczu pospolitego, który radzi sobie na suchych, piaszczystych gruntach, wrotycz szkarłatny wymaga bardziej żyznego podłoża. Po upływie 3-4 lat warto rozważyć przesadzenie i podział roślin, co nie tylko odmładza kępy, ale też ogranicza ich nadmierne zdrewnienie. Taki zabieg pozwala utrzymać zdrowy wygląd i żywotność roślin.
Jak łatwo rozpoznać i odróżnić od siebie poszczególne gatunki wrotyczu?
Poszczególne gatunki wrotyczu najprościej odróżnić dzięki trzem cechom: wysokości roślin, kolorowi kwiatów oraz intensywności zapachu.
- Wrotycz pospolity osiąga nawet 60-150 cm,
- Zachwyca kwiatami w jasnożółtej barwie,
- Odznacza się wyraźnym, kamforowym aromatem.
Z kolei wrotycz maruna jest niższy, mierząc od 30 do 60 cm, jego kwiaty przypominają margerytki, białe z żółtym środkiem, i pachnie znacznie łagodniej. Najniższy w grupie, wrotycz szkarłatny, zwany też kaukaskim, dorasta do 20-60 cm, a jego kwiaty mają różowy lub czerwony odcień, a zapach jest mniej intensywny niż u pospolitego.
Wśród odmian warto zwrócić uwagę na Isla Gold, która wyróżnia się liśćmi w kolorze złocistożółtym lub limonkowym, co łatwo odróżnia ją od klasycznego wrotyczu pospolitego. Z kolei odmiana Crispa przyciąga uwagę pomarszczonymi, kędzierzawymi liśćmi. Dzięki tym unikalnym cechom rozpoznanie poszczególnych odmian wrotyczy staje się znacznie prostsze.
Które odmiany wrotyczu najskuteczniej odstraszają kleszcze i komary?
Wśród różnych gatunków wrotyczu, te które zawierają największe ilości olejków eterycznych z tujonem, najlepiej odstraszają owady. Do tej grupy zalicza się przede wszystkim wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) oraz jego odmiany crispa i isla gold.
Charakterystyczny, kamforowy aromat zgniecionych liści i kwiatostanów skutecznie zniechęca kleszcze, komary, meszki, mrówki oraz muchy. Można to zauważyć zarówno podczas bezpośredniego kontaktu owadów z rośliną, jak i wtedy, gdy świeże bądź suszone wiązki umieszczone zostaną w pobliżu miejsc, gdzie często przebywają ludzie. Natomiast wrotycz maruna oraz wrotycz szkarłatny (kaukazki) cechują się słabszym zapachem i mniejszą zawartością tujonu, co sprawia, że ich zdolność odstraszania owadów jest zauważalnie ograniczona. Sadzenie tych roślin wzdłuż ścieżek czy wokół tarasu zapewnia długotrwałą ochronę przed insektami przez cały sezon wegetacyjny, a co ważne, nie wymaga stosowania żadnych dodatkowych preparatów.
Z jakiej odmiany najlepiej zrobić ekologiczny oprysk na szkodniki?
Do przygotowania ekologicznego oprysku najlepiej wykorzystać wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) w jego klasycznej formie lub odmianie Crispa. To właśnie te rośliny zawierają najwięcej olejków eterycznych z tujonem.
Wywar sporządza się z:
- 300 g świeżego ziela,
- Lub 30 g suszonego,
- Zalanych 10 litrami wody.
Przygotowanie wywaru: Najpierw namaczamy roślinę przez dobę, następnie gotujemy przez 20 minut, studzimy, filtrujemy, a przed opryskiem rozcieńczamy w proporcji 1:5
Gnojówkę fermentacyjną przygotowujemy z:
- 1 kg świeżego ziela,
- Lub 100 g suszonego,
- Na 10 litrów wody.
Mieszankę pozostawiamy do fermentacji na 2-3 tygodnie przy codziennym mieszaniu. Gotowy preparat rozcieńczamy w stosunku 1:15 przed zastosowaniem.
Tak przygotowany środek skutecznie eliminuje:
- Mszyce,
- Przędziorki,
- Mączliki,
- Pchełki ziemne,
- Larwy owocówek.
Ważne jest unikanie stosowania go w pobliżu zbiorników wodnych i pasiek, ponieważ olejki eteryczne mogą podrażniać pszczoły oraz organizmy wodne.
Gdzie można kupić nasiona i sadzonki rzadkich odmian wrotyczu?
Nasiona i sadzonki mniej popularnych odmian wrotyczu można znaleźć głównie w specjalistycznych szkółkach bylin oraz sklepach zielarsko-ogrodniczych działających online.Kultywary, takie jak Isla Gold czy Crispa, najczęściej oferowane są przez szkółkarzy specjalizujących się w bylinach, zwłaszcza w sezonie od marca do maja.
Wrotycz szkarłatny (Tanacetum coccineum) występuje w różnych barwnych odmianach, które zwykle sprowadza się na zamówienie, dlatego ich dostępność bywa ograniczona w porównaniu do popularniejszych kultywarów. Natomiast nasiona wrotyczu pospolitego i maruny znajdują się w standardowej sprzedaży, ponieważ łatwo się je rozmnaża poprzez bezpośredni siew.
Rośliny można również rozmnażać przez podział kęp, co najlepiej robić na początku wiosny lub jesieni. Jest to bardziej ekonomiczna i pewna metoda, pozwalająca zachować unikalne cechy odmiany, które często nie powtarzają się przy rozmnażaniu z nasion. Ozdobne kultywary szczególnie zyskują na takim sposobie rozmnażania, gdyż gwarantuje on ich wierność.
Jakie są wymagania glebowe i stanowiskowe dla poszczególnych odmian?
Wymagania glebowe wrotyczu różnią się w zależności od gatunku, jednak żadna odmiana nie znosi stojącej wody ani terenów podmokłych. Wrotycz pospolity i jego kultywary najlepiej czują się na glebach przepuszczalnych, głównie piaszczystych, o strukturze od ubogiej do umiarkowanie żyznej. Te rośliny potrzebują pełnego nasłonecznienia, na bardziej żyznych podłożach mogą rosnąć nadmiernie i rozprzestrzeniać się zbyt intensywnie.
Z kolei wrotycz maruna woli ziemię wilgotną, żyzniejszą i dobrze przepuszczalną, o neutralnym pH. Może rosnąć w lekkim cieniu, choć najpiękniej kwitnie, gdy stoi na słonecznym stanowisku. Wrotycz szkarłatny, zwany też kaukaskim, wymaga gleb cięższych, gliniastych, wzbogaconych próchnicą. Potrzebuje umiarkowanej wilgotności oraz pełnego słońca, dlatego jest bardziej wymagający od pozostałych gatunków. We wszystkich przypadkach długotrwałe zalewanie lub zbyt wilgotne podłoże prowadzi do gnicia szyjki korzeniowej i śmierci rośliny.
Jak prawidłowo uprawiać i pielęgnować wrotycz w ogrodzie?
Wrotycz najlepiej mnożyć przez podział kęp, który wykonuje się wiosną lub na początku jesieni. Alternatywnie, można go wysiać bezpośrednio do ziemi pod koniec marca lub na początku kwietnia.
Roślina nie wymaga częstego nawożenia, zbyt bogata gleba sprzyja nadmiernemu wzrostowi pędów, które wtedy łatwo się przewracają. Podlewanie warto ograniczyć do okresów suszy, gdyż na przepuszczalnych glebach naturalne deszcze zazwyczaj wystarczają. Zarówno wrotycz pospolity, jak i jego odmiany ozdobne, potrzebują co jakiś czas przycinania i dzielenia, ponieważ intensywnie rozrastają się dzięki podziemnym kłączom, mogąc przytłaczać sąsiednie rośliny. Po przekwitnięciu dobrze jest przyciąć pędy, by zapobiec niekontrolowanemu rozsiewowi.
Wrotycz ma tendencję do samosiewu i poza ogrodem może stać się uciążliwy. Aby zachować ładny kształt i świeżość kęp, odmiany ozdobne najlepiej dzielić co 3-4 lata.
W jaki sposób wrotycz znajduje zastosowanie w rolnictwie ekologicznym?
Wrotycz pospolity jest chętnie wykorzystywany w ekologicznych uprawach jako składnik preparatów zabezpieczających rośliny przed różnymi szkodnikami.Wyciągi z jego ziela, na przykład wywary czy gnojówki, skutecznie odstraszają lub eliminują mszyce, przędziorki, pchełki ziemne, śmietki, larwy owocówek oraz gąsienice bielinków. Naturalne ekstrakty roślinne doskonale wpisują się w zasady rolnictwa ekologicznego, gdzie priorytetem są biologiczne i mechaniczne metody ochrony upraw. Dodatkowo, centrum doradztwa rolniczego potwierdza, że korzystanie z wyciągów wrotyczu jest w pełni zgodne z wymaganiami tej formy rolnictwa.
Wrotycz często uprawia się także jako roślinę barierową wzdłuż granic pól ekologicznych, gdzie jego charakterystyczny zapach skutecznie odstrasza szkodniki przez cały okres wegetacji. Co więcej, roślina ta pełni ważną funkcję nektarową, przyciągając pożyteczne owady zapylające, co wspiera działania na rzecz zwiększenia różnorodności biologicznej w gospodarstwach ekologicznych.
W jaki sposób zbierać i suszyć kwiaty oraz liście wrotyczu?
Kwiaty wrotyczu najlepiej zbierać w pełni kwitnienia, kiedy większość żółtych koszyczków jest w pełni rozwinięta i świeża. Ważne, by nie miały żadnych przebarwień ani nie opadały. Zwykle ten czas przypada od lipca do września. Natomiast liście warto zbierać nieco wcześniej, między majem a sierpniem, gdy są najbardziej soczyste i pełne olejków eterycznych.
Zbiór najlepiej przeprowadzać w słoneczne dni, gdy rosa już wyschła. Zaleca się ścinanie górnych fragmentów pędów o długości 20-30 cm, używając do tego ostrego noża lub sekatora. Zebrany materiał należy suszyć w cienistym i dobrze wentylowanym miejscu, gdzie temperatura nie przekracza 35°C. Ziele rozkłada się cienką warstwą lub związuje w luźne pęczki, które wiesza się na sznurku. Zbyt wysoka temperatura może zniszczyć cenne olejki eteryczne.
Po wysuszeniu surowiec przechowuje się w szczelnych pojemnikach, umieszczonych w suchym i ciemnym miejscu. W takich warunkach zachowuje swoje właściwości nawet przez 12-18 miesięcy.
Jakie substancje eteryczne zawierają kwiatostany wrotyczu?
Kwiatostany wrotyczu pospolitego zawierają do 1,5% olejku eterycznego, podczas gdy ziele, czyli liście oraz pędy, dostarcza go około 0,6%. Najważniejszym składnikiem tego olejku jest β-tujon, który zajmuje około 70% jego objętości. To właśnie ten związek odpowiada za charakterystyczny, kamforowy zapach oraz toksyczne właściwości wobec owadów i pasożytów.
Olej ten zawiera także różnorodne monoterpeny i terpeny, wśród których znajdują się:
- Kamfora,
- Borneol,
- α-pinen,
- 1,8-cyneol,
- Sabinen.
Dodatkowo w kompozycji obecne są seskwiterpenowe laktony, takie jak gorzka tanacetyna oraz arbuskulina-A.
W skład olejku wchodzą również steroidy, na przykład:
- β-sitosterol,
- Kampesterol,
- Także flawonoidy, pochodne kwercetyny i luteoliny,
- Oraz kwasy organiczne.
Szczególnie eugenol oraz kamfora potęgują właściwości antybakteryjne i grzybobójcze ekstraktów z wrotyczu, co tłumaczy tradycyjne zastosowanie rośliny jako naturalnego środka odstraszającego mrówki oraz muchy.
Dlaczego należy zachować ostrożność stosując preparaty z wrotyczu?
Głównym zagrożeniem związanym z używaniem preparatów zawierających wrotycz jest β-tujon, który stanowi około 70% olejku eterycznego tej rośliny. Substancja ta wykazuje działanie neurotoksyczne oraz hepatotoksyczne, zwłaszcza gdy zostanie spożyta w większych ilościach.
Tujon może powodować drżenia mięśni, pobudzenie nerwowe, uszkodzenia neuronów, a przy długotrwałym stosowaniu doustnym także problemy z wątrobą i nerkami. W 2015 roku Unia Europejska sklasyfikowała wrotycz pospolity jako substancję niebezpieczną. Preparaty z wyciągiem z wrotyczu, przeznaczone do stosowania wewnętrznego, nie są zatwierdzone w UE jako suplementy diety. Kobiety w ciąży i karmiące powinny unikać ich całkowicie, ponieważ tujon może mieć działanie teratogenne i wywoływać skurcze macicy.
Z kolei stosowanie zewnętrzne, takie jak opryski, suszone bukiety czy pęczki odstraszające owady, jest bezpieczne. Mimo to warto unikać długotrwałego kontaktu soku roślinnego ze skórą, zwłaszcza u osób ze skłonnością do podrażnień.